Kagat ng Aso: Unang Lunas at Kailan Magpa-Doktor

Nakagat ka o ang anak mo ng aso, at hindi mo alam ang unang gagawin. Mahalaga ang bawat minuto, dahil ang kagat ng aso ay pwedeng magdala ng rabies, isang nakamamatay na sakit kapag hindi naagapan. Libu-libong animal bite cases ang naitatala kada taon, at ang aso ang pangunahing carriers of rabies. Pero ang magandang balita, maaaring mapigilan ang pagkamatay dahil sa rabies kung tama at mabilis ang dog bite management. Alamin kung ano ang mga hakbang na dapat gawin sa tulong ng gabay na ito.

Paano Malalaman Kung May Rabies ang Aso?

Hindi agad nakikita na may rabies ang isang hayop, pero bilang ang aso ay madalas na carrier nito, mahalaga na maging maingat. Kapag ikaw ay nakagat ng aso, kinakailangan bantayan sa loob ng 10 araw. Kadalasan, makikita dito kung may pagbabago ba sa galaw ng aso, na siyang nagiging senyales na may rabies ito.

Narito ang mga dapat tingnan sa loon ng 10 araw:

• Pagbabago sa ugali: Biglang pagiging agresibo o sobrang tahimik na hindi karaniwan.
• Sobrang paglalaway: Senyales na apektado na ang nervous system ng aso.
• Takot sa tubig o ilaw: Karaniwang palatandaan ng rabid animals.

Kung alagang aso mo ang nakakagat sa iyo ay dalhin agad ito sa beterinaryo. Tandaan na kung ang aso ay buhay at malusog pa rin pagkatapos ng 10 araw na obserbasyon, malamang ay walang rabies ito noong nangagat.

Pero huwag maging kampante dahil dapat taon-taon pa rin silang natuturukan ng anti-rabies vaccine. Ganun din sa iyo, dapat ka rin makatanggap ng anti-rabies vaccine kapag ikaw ay nakagat ng iyong alagang aso.

Basahin ang kaugnay na artikulo upang malaman ang iba pang senyales na may rabies ang iyong alaga.

Mga Sintomas ng Rabies sa Tao na Dapat Bantayan 

Karaniwang lumalabas ang symptoms of rabies ilang linggo hanggang buwan pagkatapos ng kagat, habang dahan-dahang umaabot ang virus sa nervous system at utak. Kapag nagsimula na ang sintomas, halos laging nakamamatay na ito. 

Bantayan ang mga ito:

• Lagnat at sakit ng ulo: Maaaring kasama ang panghihina sa mga unang araw.
• Pangangati sa sugat: Kakaibang pakiramdam sa lugar ng kagat.
• Takot sa tubig: Hirap lumunok at takot sa tubig, isang klasikong senyales.
• Pagkalito at kombulsyon: Senyales na apektado na ang nervous system.

Kapag may kahit isa nito pagkatapos ng kagat, dumiretso agad sa ospital. Mas mabilis lumabas ang sintomas kapag ang kagat ay malapit sa ulo o leeg, dahil mas malapit ito sa utak. Ito ang dahilan kung bakit kritikal ang maagang bakuna, hindi paghihintay ng sintomas.

Unang Lunas sa Kagat ng Aso

Nararapat lamang na magtungo agad sa animal bite center matapos kang kagatin ng aso. Ngunit, bago iyon ay mas mabuting gawin mo muna ang mga hakbang na ito.

• Hugasan ng tubig at sabon: Hugasan ang sugat sa ilalim ng tumatakbong tubig at sabon nang 15 minuto.
• Gumamit ng antiseptic: Maglagay ng antiseptic cleansers tulad ng povidone-iodine o alcohol pagkatapos hugasan.
• Kontrolin ang bleeding: Idiin nang marahan gamit ang malinis na tela kung may dugo.
• Huwag takpan nang mahigpit: Hayaang makahinga ang sugat at huwag itong patahiin agad.
• Pumunta sa animal bite center: Magpunta agad sa pinakamalapit na animal bite center o ospital.

Huwag balewalain kahit maliit na sugat. Kahit halos walang dugo, kailangan pa rin ng medical attention.

Mga Dapat at Hindi Dapat Gawin

May mga maling paniniwala tungkol sa kagat ng aso na delikado pa nga. Narito ang mga dapat gawin at iwasan:

• Dapat: hugasan agad: Ang mabilis na paghuhugas ang pinakamabisang unang hakbang.
• Dapat: magpatingin: Lahat ng kagat ay dapat suriin sa animal bite center.
• Huwag: maglagay ng bawang o toyo: Walang natural na lunas ang pumapatay sa rabies virus.
• Huwag: tahiin agad ang sugat: Pwede nitong ikulong ang virus sa loob ng sugat.

Walang totoong home remedy laban sa rabies. Ang tanging proteksyon ay agarang paghuhugas at bakuna.

Kailangan ba ng Anti-Rabies na Bakuna?

Ayon sa World Health Organization, ang tamang animal bite treatment pagkatapos ng exposure ay halos 100% na pumipigil sa rabies. Sa animal bite center, susuriin muna ng doktor ang kategorya ng kagat bago ibigay ang anti-rabies treatment. Ang gasgas o kalmot na walang dugo ay kailangan ng bakuna. Samantala, ang kagat na may dugo, malalim, o nasa ulo at kamay ay kailangan ng bakuna at rabies immunoglobulin. 

• Post-exposure prophylaxis (PEP): Serye ng anti-rabies bakuna na sinisimulan agad pagkatapos ng kagat.
• Rabies immunoglobulin: Ibinibigay sa mga malalalim o high-risk na kagat para sa agarang proteksyon.
• Tetanus shot: Maaari ring kailanganin depende sa iyong huling bakuna.

Ang Department of Health (DOH) ay may libreng anti-rabies bakuna sa mga animal bite center sa buong Philippines. Itanong ito sa inyong health center.

Kailan Dapat Magpa-Doktor?

Halos lahat ng kagat ng aso ay nangangailangan ng konsulta sa animal bite center, pero may mga senyales na nangangahulugang dapat kang dumiretso sa emergency room. Magpa-doktor agad kapag:

• Malalim o malaki ang sugat: Lalo na kung patuloy ang bleeding.
• Kagat sa mukha o kamay: Mas mataas ang panganib ng rabies at impeksyon dito.
• Hindi kilalang aso: Posibleng kabilang sa rabid animals na hindi mababakuna.
• Bata o may chronic diseases: Mas mabilis lumala ang impeksyon sa kanila.

Ang maagang medical attention ang pinakamabisang depensa laban sa rabies.

Paano Mag-book sa NowServing

Kung gusto mong masuri ang kagat o malaman ang susunod na hakbang bago pumunta sa animal bite center, mabilis lang mag-online consultation sa NowServing. Makakausap mo agad ang doktor para sa tamang dog bite management at kung kailangan mo nang dumiretso para sa bakuna. Ganito ang proseso:

1. Pumunta sa NowServing at piliin ang Infectious Disease o Internal Medicine.

2. Pumili ng doktor at available na schedule.

3. Ikuwento kung paano nangyari ang kagat, kung kilala ang aso, at kung kailan ito naganap.

4. Gagabayan ka ng doktor kung kailangan mo nang dumiretso sa animal bite center para sa bakuna.

Mga Madalas Itanong

Ano ang unang dapat gawin kapag nakagat ng aso?

Hugasan agad ang sugat ng tubig at sabon nang 15 minuto, maglagay ng antiseptic, at pumunta sa pinakamalapit na animal bite center para sa medical attention.

Kailangan ba talaga ng anti-rabies bakuna kahit maliit ang kagat?

Madalas oo. Susuriin ng doktor sa animal bite center ang kategorya ng kagat. Huwag ipagpaliban dahil ang rabies ay halos laging nakamamatay kapag nagkasintomas na.

Ilang araw ang taning bago magpa-bakuna?

Mas maaga, mas mabuti, ideally sa araw mismo ng kagat. Pero kahit lumipas ang ilang araw, magpatingin pa rin dahil pwede pa ring simulan ang anti-rabies treatment.

Delikado ba ang kalmot ng aso na walang dugo?

Kung nabasag ang balat, may panganib pa rin. Ituring ito tulad ng kagat at magpatingin.

Libre ba ang anti-rabies bakuna sa Pilipinas?

May libreng anti-rabies bakuna ang DOH sa mga animal bite center, pero pwedeng maubos ang stock. Tanungin ito sa inyong health center o ospital.

Pwede bang gamutin ang kagat ng aso sa bahay?

Hindi sapat ang home treatment. Ang paghuhugas ay unang lunas lang, pero kailangan pa rin ng konsulta at posibleng bakuna.

Dapat ba akong hindi mangamba kapag nakalmot lang ako, hindi nakagat?

Maraming nag-aakalang ligtas ang kalmot, pero hindi ito totoo. Kung nabasag ang balat o may dugo, kahit kalmot lang ng aso o pusa, may panganib pa rin ng rabies. Pwede ring maipasa ang virus kung nadikit ang laway ng hayop sa bukas na sugat o sa mata, ilong, o bibig. Ituring ito tulad ng kagat at sundin ang parehong unang lunas at konsulta. Kapag hindi sigurado, mas ligtas ang magpatingin kaysa ipagsapalaran ang buhay.

Paano iwasan ang impeksyon sa sugat?

Bukod sa rabies, may panganib din ng bacterial infection ang kagat ng aso, dahil maraming bakterya sa bibig ng hayop. Mas mataas ang risk of infection sa malalalim na kagat at sa mga may chronic diseases tulad ng diabetes. Para mabawasan ito:

• Linisin araw-araw: Hugasan at palitan ang benda ng sugat habang gumagaling.
• Bantayan ang pamamaga: Ang pamumula, init, o nana ay senyales ng impeksyon.
• Tapusin ang reseta: Kung binigyan ng antibiotics, ubusin ang buong kurso.

Bumalik agad sa doktor kung lumala ang sugat sa halip na gumaling.

Konklusyon

Ang kagat ng aso ay hindi dapat balewalain, kahit gaano kaliit ito. Walang home remedy laban sa rabies, kaya ang bilis ng pagkilos ang nagliligtas ng buhay. Tandaan, ang rabies ay nakamamatay kapag nagkasintomas na, pero maaari pa rin itong mapigilan kapag tama at maaga ang aksyon.

Kung ikaw o ang anak mo ay nakagat ng aso, magpa-konsulta online sa NowServing para malaman ang tamang susunod na hakbang.